15 Soruda Sanat

Felsefe dersi sınavındayız, lisede. Başka bir branşın hocası gözetmen. Kalemlerin hareketinin çok ağır olduğunun farkında. Bize şöyle dedi ‘Eğer felsefe tarihine dair sorularsa karşılaştığınız, ve yapamıyorsanız çok üzücü, ama öğrendiğiniz felsefi yaklaşımlarla soruları çözmeniz bekleniyor ve yapamıyorsanız kendinizi suçlamayın. Bunun için bilgi yetmez.’  Bir konu hakkında okuma yapıp, okuduğunuz metni aklınızda tutabilirsiniz. Fakat aynı konuya dair temellendirilmiş düşünceleriniz olması için o bilgiyi başka bilgilerle harmanlayıp işlemeniz lazım. ‘Ben sanattan anlıyor muyum?’ sorusunun cevabı, sanata dair bildiklerinizden ziyade bildiklerinizi ve öğrendiklerinizi nasıl işlediğinizdir. 

İnsan çok kitap okuyor olabilir, çok film izleyebilir, çok galeri gezebilir. Okuduğunu, gördüğünü doğrudan anlatabilir ama yorumlamak için sadece okumuş veya görmüş olması yetmez. Sanat artık sosyal medyayla beraber iyice popüler meta haline geldi, en azından bir kısmı. Ben de sanata dair ilgisi olan veya sanattan bahsedildiğinde fikrini beyan etmek isteyenlere kendilerine sorabilecekleri bazı sorular hazırladım.

Kağıt kalem alacak haliniz yok, çayınızı kahvenizi içerken biraz düşüncelere dalın yeter. 

Sanat genel:

1. Sanat eseri denince aklına hangi eserler geliyor, neden?
2. Sanatçı denince aklına hangi isimler geliyor, neden?
3. Dünyanın farklı yerlerinde sanata temelden farklı bakışlar olabilir mi?
4. Sanatta sansür olabilir mi, yoksa sanat olduğu için herşey mübah mı (bir başka deyişle sanat için soyunulur mu)?
5. Bir eserin sanat eseri olup olmadığını nasıl anlarsın?
6. Tüm bu sorulara cevap verirken hangi referansları kullandın (sanata dair bu yorumlarda bulunurken referansların bazı filozofların mı, yoksa okulda öğrendiklerin mi, sosyal medyada duydukların mı, vs vs)?

Şimdi biraz ayrıntı:

Edebiyat

1. Bir edebi eser okuduğunda anlatılan hikaye mi anlatılma biçimi mi daha çok ilgini çeker, neden?
2. Yazar bu anlatım biçimini neden seçmiş olabilir diye düşünür müsün, yoksa zevkine hitap edip etmemesine mi odaklanırsın?
3. Sen ne tarz anlatım biçimlerini seviyorsun, neden?

Görsel sanatlar:

1. En sevdiğin görsel sanat eserlerinden bir kaç tanesini (en az 4 adet)  say, bunlarda sevdiğin şey ne?
2. Klasik batı sanatı dışında seçtiğin bir eser oldu mu,- olduysa veya olmadıysa- neden?
3. Seçtiğin eserler farklı yüzyıllar/ akımlardan mı, bu senin için bir şey ifade ediyor mu?

Sinema:

1. “Bu film izlenmez” dediğin 3 popüler filmi say, her birisinin izlenmezliğine dair 3 tane sebep söyle.
2. Bir sinema filminin neden ve kime göre izlenir-izlenilmez/ beğenilir – beğenilmez olduğuna dair fikrini kısaca özetle. 
3. Mizansen nedir?

Yıllardır kültür- sanatla şu veya bu şekilde ilgili olan biri olarak, üç yıl önce “İslam sanatı diye bir şey var mıdır?, Varsa sanatçıları kimdir?, Müzeleri nerededir? Klasik batı sanatından neden bu kadar farklıdır?, Bu eserleri verirken ne amaçlamışlardır?” gibi sorular sormaya başladım kendime. Bu sorulara tatmin edici cevap verecek hap gibi bir kitap aradım, ama yoktu. Zamanla sorularıma cevap bulmaya başladım. Bunun için en başından sanatın ne olduğu, nasıl algılandığı, nasıl dönüştüğünü gözden geçirmek gerekiyordu. Bunu aslında yıllarca lisede, üniversitede yapmıştık. Fakat bu tek taraflı kronolojik bir hikayenin ezberlenmesinden ibaretti. Ek olarak sosyolojik dönüşümlerin, oryantalizmin, kolonializmin işin içine sokulması gerekiyormuş. Bu yolculukta tüm bu sorular da kendi akademik disiplini içinde tutarlı olacak şekilde cevaplanmaya başladı. Soruların cevaplardan daha önemli olabildiğini bir kez daha gördüm.  İşin aslı, doğru soruyu sormak hazır bir cevaptan daha kıymetli.